Chia sẻ thủ thuật, kiến thức về phát triển bản thân, các loại sách hay nên đọc (ebook), bạn có biết,... và nhiều kiến thức khác.

Theo dõi Đăng kýNếu bạn quan tâm, hãy nhấn nút

"Hiệu ứng Rắn hổ mang" và 3 câu chuyện ví dụ

hieu ung ran ho mang va 3 cau chuyen vi du

Hiệu ứng Rắn hổ mang (Cobra Effect). Đây là một thuật ngữ dùng để chỉ việc tìm cách để giải quyết một vấn đề nào đó nhưng lại khiến vấn đề đó trở nên tồi tệ hơn.

Nó cũng giống như câu: "Chữa lợn lành thành lợn què" của Việt Nam ta.

Thuật ngữ này do nhà kinh tế học Horst Siebert đặt ra dựa trên sự kiện có thật xảy ra tại Ấn Độ.

Để hiểu rõ hơn về thuật ngữ này, chúng ta hãy cùng đọc qua ba câu chuyện dưới đây để xem hiệu ứng này là như thế nào.

Hiệu ứng Rắn hổ mang 1: Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc

Những năm đầu thế kỷ XX, người Pháp cho xây dựng lại Hà Nội theo hình mẫu một đô thị hiện đại mới.

Những ngôi nhà rất đẹp, trần cao, cửa sổ rộng đường xá ngắn nắp và cả những cống rãnh thoát nước hoành tráng là nơi trú ẩn của... CHUỘT.

Với hệ thống cống ngầm như "đường cao tốc" cho chuột, nhiều lần người ta chứng kiến chuột chui ngược lên bồn cầu ở những khu sang trọng. Điều đó làm ảnh hưởng đến những người Pháp sống thanh lịch trong thành phố.

Số lượng chuột tăng theo cấp số nhân.

Chuột ở khắp mọi nơi. Chuột trong nhà, chuột ngoài phố, chuột ở vùng ngoại ô hoang sơ,... Nói chung là ở đâu cũng có thể thấy chuột.

Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi bắt đầu có dấu hiệu làn truyền bệnh dịch hạch.

Và dĩ nhiên, trong thành phố văn minh của người Pháp, chuyện chuột xuất hiện đầy rẫy thì đâu có thể coi được.

Thế là, những nhà cầm quyền bắt đầu mở phong trào diệt chuột trên diện rộng. Họ quy định răng, với mỗi con chuột bị diệt, bằng chứng là cứ mỗi cái đuôi chuột đem nộp cho cơ quan chức năng thì sẽ nhận được một khoản tiền thưởng.

Có tiền thì chắc chắn là hấp dẫn rồi. Lúc đó, người người đi diệt chuột, nhà nhà đi lùng bắt chuột.

Hàng ngày, theo số liệu để lại, có trung bình vài ngàn con chuột đã được xử lý. Đỉnh điểm là 12/6/1902, người dân đã nộp tổng cộng 20.114 cái đuôi chuột.

Thế nhưng, điều khó hiểu là dù năng suất diệt chuột trên giấy tờ có vẻ cao, đuôi chuột chất đống trong kho nhưng chuột vẫn không hề giảm chút nào mà thậm chí còn lại tăng.

Chính quyền Pháp lúc bấy giờ không biết nguyên nhân. Cho đến khi, một người trong đội quản lý diệt chuột phát hiện ra một con chuột cụt đuôi ở ngoại thành.

Vâng.

Thời đó dân ta rất có "tinh thần doanh nhân". Do chỉ yêu cầu nộp đuôi chứ không nộp nguyên con, những người dân "sáng dạ" đã bắt đầu kinh doanh.

Sau khi bắt chuột, họ cắt đuôi và thả nó đi để nó tiếp tục nhân giống để tăng số lượng và ổn định "nguồn cung" đuôi chuột.

Thậm chí, những người bạo hơn còn nuôi chuột lén trong nhà, sau đó cắt đuôi và đem nộp cho chính quyền.

Bạn có thể thấy, chính quyền Pháp quá là "gà" và người Hà Nội bắt kịp quá là nhanh với triết lý kinh doanh mà chính người Pháp muốn truyền bá.

__________

Tuy nhiên, nếu bạn đã biết chuyện đã xảy ra trước đó thì "tinh thần doanh nhân" của người Ấn Độ còn đáng ngưỡng mộ hơn người Hà Nội thời đó. Nào, chúng ta hãy đến với câu chuyện thứ hai.

Hiệu ứng Rắn hổ mang 2: Ấn Độ thời kỳ thuộc địa Anh

Vào thời người Anh còn chiếm đóng Ấn Độ, thành phố New Delhi cũng tràn ngập rắn hổ mang như Hà Nội "chất" đầy chuột vậy.

Để xử lý chuyện này, chính quyền Anh đã quyết định tận diệt rắn hổ mang bằng cách thưởng tiền cho bất kỳ ai nộp bộ da rắn làm bằng chứng cho việc họ đã xử lý được "cái của nợ ấy".

Cũng như tình trạng ở Hà Nội, ban đầu số lượng bộ da rắn nộp về khá là nhiều và số lượng rắn cũng giảm hẳn, nhưng về sau lại tăng ngược lên. Và như các bạn có thể đoán được người dân New Delhi đã nuôi rắn để nộp chính quyền.

Khi phát hiện ra chiêu trò này, chính quyền Anh đã dừng chính sách nộp rắn lãnh thưởng.

Thế nhưng, người dân New Delhi còn bạo hơn người Hà Nội.

Khi chính quyền không thưởng nữa, họ bực bội vì đã lỡ nuôi rắn trong nhà. Bức xúc vì "hàng tồn kho" quá nhiều, khi không còn "thị trường" tiêu thụ, khi nguồn cung không có nhu cầu, họ đã thả tất cả các bầy rắn đã được nuôi ra khắp làng, khắp xóm.

__________

Từ đó, người ta sử dụng Hiệu ứng Rắn hổ mang để đặt tên cho các tình huống tương tự. Khi những chính sách, hành động khuyến khích rốt cuộc lại thúc đẩy điều ngược lại và làm mọi thứ rối tung hơn cả lúc đầu.

Ngoài cách gọi là Hiệu ứng Rắn hổ mang thì hiệu ứng này còn được gọi là Hiệu ứng Chuột cống.

Bạn nghĩ thế nào khi "Tinh thần doanh nhân" của người Việt Nam thời ấy có hẳn một tên riêng đặt cho nó.

Đó là hai câu chuyện về chuột và rắn. Nào, bây giờ hãy đến với câu chuyện thứ ba.

Hiệu ứng Rắn hổ mang 3: Thành phố Bogota và Thành phố Mexico thời hiện đại

Câu chuyện này cũng kể về một "cuộc chiến", nhưng không phải là chiến đấu với chuột và rắn nữa, mà là "chiến đấu" với nạn kẹt xe và ô nhiễm không khí.

Cũng như nhiều nơi trên thế giới, ở thành phố Bogota (Colombia) và thành phố Mexico (Mexico), vấn nạn kẹt xe đã gây ra rất nhiều phiền toái cho người dân ở đây.

Để giải quyết, chính quyền thành phố đã áp dụng biện pháp Phân ngày chẵn lẻ cho xe. Nếu biển số xe là chẵn thì xe này sẽ không được phép lưu thông vào giờ cao điểm các ngày lẻ trong tuần và tương tự cho biển số xe là lẻ. Ngày chủ nhật, các xe sẽ không bị cấm lưu thông.

Với biện pháp này, các nhà hoạch định chính sách thành phố hy vọng sẽ giảm được lưu lượng xe và người dân sẽ chuyển qua di chuyển bằng các phương tiện công cộng góp phần giải quyết nạn kẹt xe và ô nhiễm không khí.

Sau sáu năm áp dụng việc phân chia giờ lưu thông, một nhóm nghiên cứu của WorldBank (Ngân hàng Thế giới) đã công bố một báo cáo khá đau thương cho lãnh đạo thành phố.

Nghiên cứu của nhóm đã chỉ ra rằng, để đối phó với tình trạng hạn chế lưu thông. Nhiều gia đình ở thành phố Mexico đã chi thêm tiền mua một chiếc xe khác nhằm thay phiên sử dụng tùy vào ngày chẵn lẻ.

Nếu gia đình nọ đã có xe biển số lẻ thì họ sẽ mua thêm một chiếc biển số chẵn. Và ngược lại...

Điều này khiến cho lượng xe sở hữu bởi người dân thành phố gia tăng và lưu lượng xe hoàn toàn không bớt vào giờ cao điểm.

Đau đớn hơn, vào những giờ thấp điểm hay cuối tuần thì chiếc xe mua dư sẽ được tận dụng khiến cho lưu lượng xe ở các thời điểm này tăng thêm so với trước.

Không chỉ dừng lại ở việc tắc đường không thuyên giảm, tình hình ô nhiễm môi trường cũng tệ đi.

Đáng buồn hơn nữa, do phải chi tiền để mua đến chiếc xe thứ hai, các gia đình ở thành phố Mexico có xu hướng mua lại những chiếc xe cũ thay vì xe đời mới. Và thường xe cũ hao xăng và ô nhiễm hơn xe mới nên tình trạng ô nhiễm ở thành phố lại trầm trọng hơn.

Thế là, thay vì giảm được mật độ xe và ô nhiễm không khí thì chính quyền thành phố đã vô tình khiến cho cuộc sống của người dân nơi đây trở nên thêm khó chịu, ồn ào và bụi bặm.

Bài học rút ra

Khi bạn đưa ra một quy định hay là một chính sách nào đó cho tập thể, bạn hãy nghĩ đến trường hợp chính sách của bạn bị trục lợi bởi một bộ phận nào đó. Và cũng đừng quên phản ứng chống đối của những người bị chính sách, quy định đó áp lên.

Hãy kể câu chuyện về Hiệu ứng Rắn hổ mang mà bạn đã từng gặp và chia sẻ nó cho mọi người.

CHỦ ĐỀ:    

0 nhận xét